دانشمندان به گام بلندی در حل یکی از بزرگترین چالشهای پزشکی جهان نزدیک شدهاند؛ چالشی که سالانه جان هزاران بیمار در انتظار پیوند کلیه را تهدید میکند. بر اساس گزارشی از ScienceAlert، تیمی از پژوهشگران کانادایی و چینی موفق شدهاند کلیهای «همهمنظوره» طراحی کنند که بهطور نظری، قابلیت پذیرش توسط بیماران با گروههای خونی مختلف را دارد.
در این پژوهش که سال گذشته منتشر شد، یک کلیه آزمایشی برای چند روز در بدن یک گیرنده دچار مرگ مغزی قرار گرفت و توانست عملکرد طبیعی خود را حفظ کند. این آزمایش با رضایت خانواده گیرنده انجام شد و نخستین اجرای موفق این روش در یک مدل انسانی به شمار میرود.
استیفن ویترز، بیوشیمیست دانشگاه بریتیش کلمبیا کانادا، این دستاورد را نقطه عطفی در علم پیوند اعضا دانست و تأکید کرد که نتایج این تحقیق میتواند مسیر بهبود نتایج بلندمدت پیوند کلیه را هموار کند.
مشکل قدیمی گروه خونی و فهرستهای انتظار طولانی
در حال حاضر، بیماران دارای گروه خونی O معمولاً تنها میتوانند کلیهای با همین گروه خونی دریافت کنند. این در حالی است که بیش از نیمی از افراد در فهرست انتظار پیوند کلیه را بیماران گروه O تشکیل میدهند، اما تعداد کلیههای قابل اهدا با این گروه خونی بسیار محدود است.
اگرچه پیوند کلیه با گروه خونی متفاوت پیش از این نیز امکانپذیر بوده، اما این روش نیازمند آمادهسازی پیچیده سیستم ایمنی گیرنده، هزینههای بالا، ریسکهای جدی و اغلب وجود اهداکننده زنده است؛ مسائلی که انجام آن را برای بسیاری از بیماران دشوار یا غیرممکن میکند.
«قیچیهای مولکولی»؛ تغییر گروه خونی کلیه
در این تحقیق، پژوهشگران کلیهای با گروه خونی A را با استفاده از آنزیمهای خاص به گروه خونی O تبدیل کردند. این آنزیمها با حذف مولکولهای قندی یا همان آنتیژنهای تعیینکننده گروه خونی A عمل میکنند؛ فرایندی که دانشمندان آن را به «قیچیهای مولکولی» تشبیه کردهاند.
به گفته ویترز، این فرایند مانند پاک کردن یک لایه رنگ از سطح خودرو است؛ بهطوریکه پس از حذف آنتیژنها، سیستم ایمنی بدن دیگر کلیه را بهعنوان یک عضو بیگانه شناسایی نمیکند و احتمال پسزدگی کاهش مییابد.
چالشها، امیدها و نجات جان بیماران
با وجود نتایج امیدوارکننده، این روش هنوز با چالشهایی همراه است. در آزمایش انجامشده، کلیه پس از سه روز دوباره نشانههایی از گروه خونی A را نشان داد و پاسخ ایمنی خفیفی مشاهده شد؛ هرچند این واکنش نسبت به پیوندهای معمول بسیار ملایمتر بود و نشانههایی از تلاش بدن برای پذیرش عضو دیده شد.
اهمیت این پیشرفت زمانی روشنتر میشود که بدانیم تنها در ایالات متحده، روزانه ۱۱ نفر در انتظار پیوند کلیه جان خود را از دست میدهند؛ بسیاری از آنها بیمارانی با گروه خونی O هستند.
دانشمندان همزمان مسیرهای دیگری مانند استفاده از کلیههای خوک و توسعه آنتیبادیهای جدید را نیز دنبال میکنند، اما افزایش تعداد کلیههای قابل پذیرش برای بیماران میتواند تفاوتی حیاتی ایجاد کند.
ویترز در پایان تأکید کرد این تحقیق نمونهای روشن از تبدیل سالها پژوهش پایه به دستاوردی نزدیک به درمان واقعی بیماران است؛ دستاوردی که میتواند آینده پیوند کلیه را دگرگون کند.
این مطالعه در نشریه معتبر Nature Biomedical Engineering منتشر شده است.
نظرات کاربران