هر سال میلیاردها دلار کالای مرجوعی در آمازون (Amazon) به جای بازگشت به قفسه فروشگاه، وارد چرخهای پرهزینه و مخرب میشوند. بسیاری از این کالاها سر از زبالهدانیها یا انبارهای حراجی درمیآورند. این روند به یکی از بزرگترین چالشهای تجارت الکترونیک تبدیل شده است و فشار زیادی بر محیط زیست وارد میکند.
فهرست مطالب
حجم عظیم مرجوعیها در آمازون
آمازون شبکهای توزیع میکند که درک آن دشوار است. این شرکت روزانه تا ۲۵ میلیون بسته ارسال میکند و در ایام تعطیلات این رقم افزایش مییابد. اما همه کالاها در مقصد باقی نمیمانند. سیاستهای منعطف مرجوعی و سرویس آمازون پرایم (Amazon Prime) مشتریان را تشویق میکند تا کالاهای خریداریشده را راحتتر بازگردانند.
طبق گزارشهای BBC Earth، مشتریان آمریکایی سالانه حدود ۳.۵ میلیارد محصول را مرجوع میکنند. تنها ۲۰ درصد از این کالاها نقص فنی دارند. تحقیقات نیویورکر (The New Yorker) نشان میدهد ارزش کل کالاهای مرجوعی در آمریکا به حدود یک تریلیون دلار میرسد؛ رقمی که از تولید ناخالص داخلی بسیاری از کشورها بیشتر است.
تهدید محیط زیست؛ میلیاردها پوند زباله
شرکت مدیریت مرجوعی اپتورو (Optoro) اعلام کرد خردهفروشان در سال ۲۰۲۳ حدود ۸.۴ میلیارد پوند کالاهای مرجوعی را به زباله تبدیل کردند. این آمار نشان میدهد حجم ضایعات ناشی از مرجوعیها بسیار بالاست.
در سال ۲۰۲۱، گزارش آیتیوی (ITV) نشان داد آمازون تنها در یکی از انبارهای خود سهمیهای برای نابودی ۲۰۰ هزار کالا در هفته تعیین کرد. کارگران مکبوک، آیپد، هدفونهای حرفهای و کتابها را در جعبههایی با برچسب «تخریب» قرار دادند. آمازون ادعا کرد تنها بخش کوچکی از کالاها را نابود میکند، اما فعالان محیط زیست حجم ضایعات را به شدت نقد کردند.
راهکار عجیب آمازون؛ کالا را نگه دارید، پول را بگیرید
بازگرداندن کالا به انبار یا همان لجستیک معکوس برای آمازون هزینههای سنگینی دارد. هزینه سوخت، نیروی کار و بررسی کالاها شرکت را مجبور کرد راهکار متفاوتی انتخاب کند. در بسیاری از موارد، آمازون به مشتریان ناراضی میگوید کالا را نزد خود نگه دارند و وجه پرداختی را پس میدهد.
این روش برای آمازون بهصرفهتر است؛ زیرا هزینه نابودی یا انبارداری مجدد به دوش مشتری میافتد. علاوه بر این، با توجه به اینکه حدود ۱۴ درصد از مرجوعیها در سال گذشته کلاهبرداری بودند (مثلاً گذاشتن سنگ در جعبه آیفون)، آمازون ترجیح داد هزینه بررسی این موارد مشکوک را نپردازد.
حراجیهای مرموز؛ جعبههای اسرارآمیز آمازون
آمازون بسیاری از کالاهای مرجوعی را بستهبندی نمیکند و آنها را با قیمتی ناچیز به شرکتهای واسطه میفروشد. این فرآیند که با نام لیکوییدیشن (Liquidation) شناخته میشود، اکنون به بازاری ۶۴۴ میلیارد دلاری تبدیل شده است.
شرکتهای واسطه کالاهای مرجوعی را در قالب جعبههای اسرارآمیز (Mystery Boxes) عرضه میکنند. خریداران با پرداخت چند صد دلار ممکن است جعبهای پر از کالاهای ارزشمند دریافت کنند یا با تلی از محصولات بیمصرف روبهرو شوند. اگرچه این روش بهتر از دفن مستقیم کالا در خاک است، اما بسیاری از محصولات پس از دستبهدست شدن میان دلالها باز هم سر از زبالهدانی درآوردند.
پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی
مسیر کالاهای مرجوعی آمازون نشان میدهد هزینههای پنهان تجارت الکترونیک بسیار سنگین است. نابودی کالاها منابع طبیعی را هدر میدهد و فشار زیادی بر محیط زیست وارد میکند. هزینههای لجستیک و مدیریت مرجوعیها نیز بخش بزرگی از سود شرکتها را کاهش میدهد.
فعالان محیط زیست بارها هشدار دادند ادامه این روند بحران زبالههای الکترونیکی و پلاستیکی را تشدید میکند. کارشناسان اقتصادی نیز تأکید کردند بازار حراجیهای مرجوعی اگرچه فرصتهایی برای کسبوکارهای کوچک ایجاد میکند، اما همچنان بخش بزرگی از ارزش کالاها از بین میرود.
جمعبندی
کالاهای مرجوعی آمازون سرنوشتهای متفاوتی دارند؛ بخشی نابود میشوند، بخشی در قالب جعبههای اسرارآمیز فروخته میشوند و بخشی نزد مشتری باقی میمانند. این چرخه نشان میدهد تجارت الکترونیک علاوه بر مزایای فراوان، هزینههای پنهانی دارد که بر اقتصاد و محیط زیست فشار وارد میکند. آینده این صنعت به یافتن راهکارهای پایدار برای مدیریت مرجوعیها وابسته است؛ راهکارهایی که بتوانند هم هزینهها را کاهش دهند و هم از تخریب محیط زیست جلوگیری کنند.
