مسکن همواره یکی از مهمترین شاخصهای رفاه اجتماعی و پیشرانهای اصلی اقتصاد ایران بوده است. با این حال، بررسی دادههای جدید نشان میدهد که بازار مسکن در سال جاری بیش از گذشته تحت تأثیر نوسانات اقتصادی، محدودیتهای مالی و تغییرات اجتماعی قرار گرفته است. گزارش اخیر الوملک تلاش کرده با اتکا به دادههای معاملاتی و شاخصهای قیمتی، چشماندازی روشنتر از وضعیت کنونی این بازار ارائه دهد.
رشد قیمتها و تضعیف قدرت خرید
آمارها نشان میدهد قیمت واحدهای مسکونی در تهران طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ رشد مداومی را تجربه کرده و میانگین هر متر مربع در پایتخت به بیش از ۱۰۵ میلیون تومان رسیده است. مقایسه این ارقام با سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ بیانگر افزایش سهبرابری قیمتها در کمتر از یک دهه است؛ موضوعی که بهشدت قدرت خرید خانوارها را کاهش داده است.

همزمان با رشد قیمتها، تعداد معاملات نیز بهطور محسوسی افت کرده و در برخی سالها به نصف رسیده است. رکود معاملاتی در کنار افزایش نرخ ارز و تورم عمومی، بازار مسکن را به بازاری پرریسک و ناپایدار تبدیل کرده است.

جهش اجارهبها و فشار بر مستأجران
در طرف دیگر بازار، شاخص اجاره در تهران و کلانشهرها با جهشی بیسابقه روبهرو شده است. طبق گزارشها، میانگین اجاره در برخی مناطق نسبت به سال قبل تا ۵۰ درصد افزایش داشته است. این وضعیت فشار مضاعفی بر مستأجران وارد کرده و بسیاری از خانوارها را به اجبار به سمت واحدهای کوچکتر یا حاشیهنشینی سوق داده است.

دلایل اصلی بحران مسکن
وضعیت نابسامان بازار را باید در چند عامل کلیدی جستوجو کرد:
-
هزینههای بالای ساختوساز: افزایش قیمت زمین و مصالح ساختمانی، همراه با مشکلات تأمین مالی، بسیاری از پروژهها را نیمهکاره رها کرده است.
-
کمبود تسهیلات مؤثر: سقف وامهای بانکی با جهش قیمت مسکن تناسبی ندارد و حتی در بهترین حالت، تنها بخش کوچکی از هزینه خرید یک واحد متوسط را پوشش میدهد.
-
کاهش قدرت خرید خانوارها: افت درآمد واقعی مردم باعث شده تقاضای مؤثر برای خرید مسکن کاهش یابد.

تفاوت تهران با دیگر کلانشهرها
گزارش الوملک نشان میدهد تهران شرایط خاصتری نسبت به سایر کلانشهرها دارد. در مناطق شمالی پایتخت، متوسط قیمت هر متر مربع به بیش از ۲۰۰ میلیون تومان رسیده و همچنان تقاضای سرمایهای نقش پررنگی ایفا میکند.

در مناطق جنوبی و مرکزی، اگرچه قیمتها پایینتر است، اما همچنان نسبت به سطح درآمد خانوار بسیار سنگین محسوب میشود. مقایسه با شهرهایی مانند اصفهان و مشهد نشان میدهد بحران در تهران شدیدتر است و روند مهاجرت از مرکز به حاشیه را تشدید کرده است.

بحران اجاره و کیفیت ساختوساز
یکی از جدیترین بحرانهای فعلی، رشد افسارگسیخته اجارهبهاست. از آنجا که خرید برای بسیاری از خانوارها دستنیافتنی شده، تقاضا برای اجاره افزایش یافته و بهدنبال آن نرخ اجارهها بهطور بیسابقهای رشد کرده است.

از سوی دیگر، کیفیت ساختوساز نیز به دلیل استفاده از مصالح نامرغوب و کاهش نظارتهای فنی افت کرده است. این موضوع نگرانیهایی در خصوص ایمنی و دوام ساختمانها ایجاد کرده است.
تأثیر جنگ ۱۲ روزه بر بازار مسکن
بخش ویژهای از گزارش به پیامدهای جنگ ۱۲ روزه اخیر اختصاص یافته است. این رویداد با ایجاد شوک سیاسی و امنیتی، فضای روانی جامعه را تحت تأثیر قرار داد و معاملات مسکن را تقریباً متوقف ساخت.
در این دوره کوتاه، بسیاری از قراردادها بهدلیل اختلال در سامانههای بانکی و ثبتی ثبت نشد و بازار در وضعیت نیمهتعطیل قرار گرفت. اگرچه اثر مستقیم جنگ بر قیمتها محدود بود، اما بیاعتمادی و نگرانی سرمایهگذاران نسبت به آینده افزایش یافت؛ موضوعی که در صورت تکرار چنین بحرانهایی میتواند به رکود عمیقتر و مهاجرت سرمایهها منجر شود.

جمعبندی
بازار مسکن ایران در سال ۱۴۰۴ بیش از هر زمان دیگری درگیر رکود معاملاتی، تورم قیمتی و نااطمینانی اقتصادی است. کاهش قدرت خرید، افزایش بیسابقه اجارهبها، افت کیفیت ساختوساز و ریسکهای سیاسی از جمله چالشهای اصلی این بازار به شمار میرود.
گزارش الوملک تأکید میکند که بدون سیاستهای حمایتی پایدار، اصلاح نظام تأمین مالی و ایجاد اعتماد در میان سرمایهگذاران، نمیتوان انتظار داشت این بازار به موتور محرک اقتصاد کشور بازگردد./پیوست
کیارش کیان وش
نویسنده حوزه فناوری و استارتاپ؛ علاقهمند به بررسی محصولات، روندهای تکنولوژی و ایدههای نوآورانه.
مشاهده همه نوشتههای نویسنده